Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου 2014

Γιατί μιλάμε για την οργονομία


Πέρα από την ψυχανάλυση
Ο ιδρυτής της οργονομίας, Βίλχελμ Ράιχ (1897-1957), ήταν γιατρός, μαθητής του Φρόιντ και γνωστός ψυχαναλυτής. Η προσπάθειά του να αντιμετωπίσει τους περιορισμούς της ψυχανάλυσης, ως προς τη δυνατότητά της να κατανοεί και να θεραπεύει τις νευρώσεις, αποδείχθηκε εξαιρετικά γόνιμη. Ένα μέρος της συνεισφοράς του μπορεί να συνοψιστεί στις παρακάτω πρωτότυπες διαπιστώσεις του:

1. Η σεξουαλική ενέργεια που δεν εκφορτίζεται είναι η πηγή ενέργειας, η οποία τροφοδοτεί τη νεύρωση
Ο Ράιχ σύντομα οδηγήθηκε, μέσα από τις κλινικές του παρατηρήσεις, στο συμπέρασμα ότι η θεραπεία και η πρόληψη των νευρώσεων είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες με την απρόσκοπτη λειτουργία του οργασμού. Μέσω του οργασμού, ο ψυχικά υγιής οργανισμός (γενετήσιος χαρακτήρας), επιτυγχάνει τη ρύθμιση της ενεργειακής του ισορροπίας, εκφορτίζοντας κάθε τόσο το περίσσευμα της συσσωρευμένης σεξουαλικής ενέργειας (λίμπιντο). Η νεύρωση μπορεί να διατηρηθεί μόνο όταν διαταραχθεί η λειτουργία του οργασμού, είτε εξαιτίας πρόσκαιρων συνθηκών (π.χ. απουσία συντρόφου), είτε λόγω μόνιμης δυσλειτουργίας (ανικανότητα πλήρους παράδοσης στον οργασμικό σπασμό). Σε αυτή την περίπτωση η ποσότητα της ενέργειας που παραμένει μόνιμα εγκλωβισμένη στο σώμα τροφοδοτεί τη νεύρωση.

2. Αμυνόμαστε απέναντι στην υγεία με όλο μας το είναι
Ο νευρωτικός άνθρωπος αντιστέκεται (αμύνεται) στη βίωση των οδυνηρών ή απαγορευμένων συναισθημάτων και σωματικών αισθήσεων που αυθόρμητα αναδύονται στον οργανισμό του. Στην προσπάθειά του αυτή χρησιμοποιεί δύο ασυνείδητους μηχανισμούς, οι οποίοι συνδέονται στενά: τη χαρακτηρολογική θωράκιση (ονομάζεται και χαρακτήρας) και τη μυϊκή θωράκιση. Η χαρακτηρολογική θωράκιση περιλαμβάνει στερεότυπες στάσεις και συμπεριφορές καθώς και άκαμπτα παγιωμένους τρόπους θεώρησης των γεγονότων και ψυχικής πρόσληψης των καταστάσεων, που τον αποτρέπουν από το να ζει απλά και φυσικά. Παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν αμέτρητα: αλαζονεία, κομπασμός, πολυλογία, βουλιμία, υπερβολική ανάγκη για τάξη και καθαριότητα, τσιγκουνιά, συνεχής εναλλαγή ερωτικών συντρόφων, σεξουαλική διαστροφή κάθε είδους κ.ά. Η μυϊκή θωράκιση, από την άλλη πλευρά, συνίσταται σε χρόνιους μυϊκούς σπασμούς, που καταστέλλουν άμεσα την ελεύθερη ροή της διέγερσης στο σώμα. Οι παραπάνω ψυχικοί και σωματικοί περιορισμοί φαίνεται σε πρώτη ματιά να έχουν τοπικό ή σποραδικό χαρακτήρα, όπως ας πούμε ένα μόνιμα σφιγμένο σβέρκο ή μια συγκεκριμένη συμπεριφορά που παρουσιάζεται περιστασιακά. Στην πραγματικότητα, όμως, σχηματίζουν μια συνεχόμενη γραμμή άμυνας, η οποία διαρρέει και περιορίζει, λιγότερο ή περισσότερο, κάθε έκφραση.

Από αυτές τις ανακαλύψεις προέκυψε αρχικά η τεχνική της ανάλυσης του χαρακτήρα και αργότερα η πρώτη σωματική ψυχοθεραπευτική τεχνική, η νευροφυτοθεραπεία. Η τελευταία, μετά την ανακάλυψη της οργόνης στην ατμόσφαιρα και την ταύτισή της από τον Ράιχ με τη βιοενέργεια του οργανισμού, μετονομάστηκε από τον ίδιο σε οργονοθεραπεία.

3. Το άγχος οργασμού είναι το μεγάλο, άγνωστο εμπόδιο προς την υγεία  
Οι νευρωτικοί δεν είναι συνηθισμένοι στις ζωηρές διεγέρσεις που, υπό φυσιολογικές συνθήκες, διαρρέουν ελεύθερα το σώμα. Έτσι, όταν μέσω της θεραπείας η θωράκιση αποδομείται μεθοδικά και υποχωρεί, παρουσιάζεται ισχυρότατο άγχος: το άγχος ηδονής αρχικά, το άγχος οργασμού στην τελική φάση. Μια επιτυχημένη ψυχοθεραπεία θα πρέπει να καθιστά τον ασθενή αργά, σταδιακά και προσεκτικά ικανό να βιώνει ισχυρότερες διεγέρσεις και περισσότερη ηδονή.

Ιδανικά, στο τέλος αυτής της διαδικασίας αναδύεται και αντιμετωπίζεται το άγχος οργασμού. Ο άνθρωπος τότε γίνεται οργασμικά ικανός. Στο πλαίσιο μιας ικανοποιητικής ετερόφυλης σεξουαλικής σχέσης, είναι σε θέση να εκφορτίζει τακτικά τη συσσωρευμένη λίμπιντο, ώστε η τροφοδοσία της νεύρωσης με ενέργεια να σταματήσει.  

4. Η θωράκιση είναι το βαθύ πρόβλημα του πολιτισμού μας
Με την έλλειψη οργασμικής ικανότητας, η σεξουαλική ικανοποίηση είναι πάντοτε ανεπαρκής. Η ματαίωση είναι συντριπτική και μπορεί να γεννήσει ένα κρυφό, νευρωτικό μίσος για την υγεία, το οποίο ονομάστηκε συγκινησιακή πανούκλα. Η πανούκλα δρα με συγκαλυμμένες τις προθέσεις της, θέτει εμπόδια σε κάθε προσπάθεια για απελευθέρωση από τη νεύρωση και επομένως για την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικής προόδου. Ο Ράιχ πίστευε ότι πραγματικός πολιτισμός θα αναπτυχθεί μόνο όταν εδραιωθούν οι προϋποθέσεις για την ικανοποίηση των πρωτογενών βιολογικών ενορμήσεών μας. Καθώς ο μέσος άνθρωπος είναι σε σημαντικό βαθμό θωρακισμένος, γίνεται συχνά ακούσιος φορέας και όργανο της συγκινησιακής πανούκλας: ως πολίτης παραδίδει την εξουσία στους δικτάτορες ή στους δημαγωγούς· ως πολιτικός κολακεύει τον λαό κι έτσι τον ακινητοποιεί· ως γιατρός επικαλείται λόγους υγιεινής, για να εφαρμόζει τραυματικές περιγεννητικές πρακτικές· ως γονέας ματαιώνει τη σεξουαλικότητα των παιδιών του κ.ο.κ. 

Τα περισσότερα παιδιά ανατρέφονται σε ένα νευρωτικό περιβάλλον, που δεν ανέχεται την ηδονή και δεν ευνοεί την ικανοποίηση των φυσικών αναγκών τους. Για να συμβιβαστούν με τις συνεχείς ματαιώσεις, πρέπει να συγκρατήσουν τις επιθυμίες τους, αναπτύσσοντας κάποιου είδους θωράκιση. Με αυτό τον τρόπο η θωράκιση μεταδίδεται νομοτελειακά από τη μια γενιά στην επόμενη εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η διαδικασία αυτή θα συνεχιστεί μέχρι να αντιμετωπισθεί σε μαζική κλίμακα.

Με λίγα λόγια, ο Ράιχ μας προμήθευσε με ικανοποιητικές ερμηνείες και μακροπρόθεσμα εφαρμόσιμες λύσεις που αφορούν το διαχρονικό ανθρώπινο δράμα.

Πέρα από την ψυχολογία
Παρ’ όλα αυτά, μπορεί κάποιος να μην έχει ακούσει ποτέ για αυτόν τον ξεχωριστό επιστήμονα. Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι η έρευνά του σχετικά με τη φύση της σεξουαλικής ενέργειας και της λειτουργίας του οργασμού τον οδήγησε, στο δεύτερο μισό της σταδιοδρομίας του, στη διατύπωση ανατρεπτικών θεωριών που αφορούν στην επιστήμη συνολικά. Τόσο ανατρεπτικών, που έθεσαν τον ίδιο και τις ιδέες του (όλες ανεξαιρέτως, ακόμη και αυτές που προηγήθηκαν) μια και καλή στο περιθώριο.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1930 ο Ράιχ διερευνούσε το ενδεχόμενο η φύση της λίμπιντο να είναι βιοηλεκτρική. Αργότερα οι παρατηρήσεις του τον οδήγησαν στο συμπέρασμα πως η βιολογική ενέργεια των ζωντανών οργανισμών είναι διαφορετικής φύσης από τις έως τότε γνωστές μορφές ενέργειας. Συμπέρανε ότι αυτή είναι η ενέργεια που εκφορτίζεται κατά τον οργασμό και η κίνησή της στο σώμα δημιουργεί τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις. Την ονόμασε οργόνη και θεμελίωσε μια νέα θεώρηση για τη φύση, καθώς επίσης και πρακτικές εφαρμογές πάνω σε αυτή την πεποίθηση.
Στη φωτογραφία της NASA (αριστερά) και στον πίνακα του Βίνσεντ βαν Γκογκ (δεξιά) ο Ράιχ αναμφίβολα θα αναγνώριζε τη γαλάζια φωταύγεια της ατμοσφαιρικής οργόνης.

Η οργόνη, πίστευε, δεν βρίσκεται μόνο μέσα στους ζωντανούς οργανισμούς αλλά παντού και κατανέμεται σε μικρότερες ή μεγαλύτερες συγκεντρώσεις σε όλο το σύμπαν. Από αυτό το ενεργειακό υπόστρωμα αναδύεται η ύλη και η ζωή και σε αυτόν τον αχανή ωκεανό της οργονικής ενέργειας επιστρέφει η οργόνη του σώματός μας μετά τον θάνατο. Για ποιο λόγο, θα σκεφτεί κανείς, δεν ανακαλύφθηκε νωρίτερα η οργόνη; Και γιατί, εάν ο Ράιχ έχει δίκιο, δεν υπάρχει γενική αποδοχή της ύπαρξής της; Είναι μια ανακάλυψη που κινητοποιεί το άγχος οργασμού, απαντά ο Ράιχ. Τίποτε δεν φοβάται περισσότερο ο άνθρωπος από τον χαμένο του παράδεισο.

Αυτές οι ιδέες στιγματίστηκαν ως ψευδοεπιστημονικές και γελοιοποιήθηκαν. Το επιστημονικό κύρος του Ράιχ απαξιώθηκε και, μαζί με αυτό, το έργο του συνολικά. Εμείς, ωστόσο, πιστεύουμε στην ανεκτίμητη αξία της ολοκληρωμένης ψυχοθεραπευτικής τεχνικής της οργονοθεραπείας. Πολλοί από εμάς ή δικοί μας άνθρωποι έχουν ωφεληθεί βαθιά από αυτή. Θεωρούμε, ακόμη, πως τα διαθέσιμα κλινικά και πειραματικά δεδομένα δικαιολογούν την πραγματοποίηση έρευνας πάνω στη φυσική θεωρία της οργόνης. Αυτό το ιστολόγιο στοχεύει σε μια έντιμη και ψύχραιμη πρώτη πληροφόρηση για τα θέματα αυτά.

Χρήστος Γράψας

Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2014

Οργονομικός λειτουργισμός, μέρος 2ο


Στο πρώτο μέρος της εισαγωγής στον οργονομικό λειτουργισμό αναφερθήκαμε στο δίπολο μηχανικισμού – μυστικισμού, που θεμελίωσε τον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό, καθώς και σε μία από τις αρχικές παραδοχές του Ράιχ για τη λειτουργία της συγκινησιακής σφαίρας, ότι δηλαδή μπορεί να διερευνηθεί εντός των φυσικών ορίων. Αναφέραμε επίσης και τη στροφή, στις αρχές του 20ού αιώνα, στον ενεργειακό προσανατολισμό των φυσικών φαινομένων. [1]
  Η δεύτερη βασική παραδοχή, στην οποία στηρίχθηκε ο οργονομικός λειτουργισμός σε άμεση συνάφεια με το πνεύμα της εποχής, είναι ότι η φυσική λειτουργικότητα είναι στην ουσία ενεργειακή διαδικασία. Εκείνη την εποχή είχαν ήδη αποσαφηνιστεί οι όροι της ισοδυναμίας μάζας και ενέργειας σύμφωνα με την εξίσωση Αϊνστάιν, αλλά δεν είχε λυθεί ακόμα το πρόβλημα της πρωταρχικής τους ύπαρξης, ποιο δηλαδή προηγείται του άλλου. Κανείς φυσικός, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων που υποστήριζαν την ύπαρξη του αιθέρα, δεν πρότεινε την ιδέα ότι η μάζα μπορεί να σχηματιστεί από ενέργεια.
Ο Ράιχ στο εργαστήριο.
Γύρω στα 1919 οι αρχικές λειτουργικές υποθέσεις του Ράιχ, συνδεόμενες με τις ενεργειακές θεωρίες της ψυχανάλυσης που ίσχυαν εκείνη την εποχή, τον οδήγησαν σε μία τρίτη λειτουργική υπόθεση: ότι η ψυχική ενέργεια έχει πραγματική υπόσταση. Ως τότε επικρατούσε η άποψη ότι «ποσά ενέργειας», όπως ήταν οι ορμές, επενδύονται σε ιδέες με τον ίδιο τρόπο που οι δυνάμεις της φυσικής ασκούν επίδραση πάνω στα υλικά σώματα. Η συγκινησιακή φόρτιση, δηλαδή, ήταν το αποτέλεσμα της επένδυσης της ορμής  στις ιδέες. Από τις κλινικές παρατηρήσεις του και τις μελέτες της λειτουργίας του οργασμού διαπίστωσε ότι μετά την ενεργειακή εκφόρτιση του οργαστικού σπασμού και την ικανοποίηση που τον συνοδεύει, η ερωτική επιθυμία αποδυναμώνεται και οι σεξουαλικές ιδέες ατονούν. Η λειτουργία της ορμής, δηλαδή το σωματικό-ποσοτικό στοιχείο, ήταν συνυφασμένη με την ηδονή, δηλαδή το ψυχικό-ποιοτικό στοιχείο, όπως οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Αποτελούσαν και οι δύο μέρη μιας κοινής κινητικής δραστηριότητας του οργανισμού. Σωματική αίσθηση και ψυχική διέγερση είναι ταυτόχρονα διαφορετικές μεταξύ τους, αλλά ταυτόσημες ως προς μία κοινή λειτουργική αρχή. Έτσι ο Ράιχ συσχέτισε την ψυχική κατάσταση με την κίνηση της ενέργειας. Αυτή η διαλεκτική ταυτοσημία ήταν ο θεμέλιος λίθος της λειτουργικής συλλογιστικής.[2] Πλέον, ψυχικά φαινόμενα, όπως π.χ η λιμπιντική καθήλωση ενός παιδιού στη μητέρα, λογίζονταν ως έκφραση ενεργειακής λίμνασης του οργανισμού. Έτσι απλοποιήθηκε η κατανόηση της συγκινησιακής (ενεργειακής) ζωής, διότι ενοποιήθηκε με τις βιολογικές (υλικές) διεργασίες, με τις οποίες είναι ταυτόσημη και ταυτόχρονα αντίθετη σε ένα βαθύτερο, ενεργειακό επίπεδο.
  Πρέπει να επισημάνουμε ξανά πως η ανάπτυξη της λειτουργικής συλλογιστικής τεχνικής ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιων μελετών, παρατηρήσεων και πειραμάτων. Ο Ράιχ, όπως αναφέρθηκε στο πρώτο μέρος, ήταν μαθητής του Φρόιντ και θεωρούσε αρχικά (κατά την περίοδο 1919-1923) πως ανήκει στους κλασικούς φροϊδικούς ψυχαναλυτές. Τυπικά, η διαφοροποίηση του Ράιχ από τους κύκλους της ψυχανάλυσης έγινε το 1934 στο συνέδριο της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Εταιρείας στη Λουκέρνη της Ελβετίας. Την περίοδο 1930-1939 διεξήγαγε τα περίφημα βιοηλεκτρικά πειράματα. Παρατήρησε, μετρώντας με ηλεκτρόδια το ηλεκτρικό δυναμικό στην επιφάνεια του ανθρώπινου σώματος, π.χ των ερωτογόνων ζωνών, πως όταν το υποκείμενο ένιωθε ευχάριστα συναισθήματα, π.χ ηδονή, το ηλεκτρικό δυναμικό αυξανόταν, ενώ όταν ένιωθε δυσάρεστα, π.χ άγχος, το ηλεκτρικό δυναμικό μειωνόταν. Αυτά τα πειράματα ήταν αποφασιστικής σημασίας για τη διαμόρφωση της οργονοθεραπείας ως ολοκληρωμένης θεραπευτικής τεχνικής αλλά και για την εξέλιξη του οργονομικού λειτουργισμού, καθώς και πειραματικά πλέον είχε καταφέρει να συνδέσει λειτουργικά την ποιότητα με την ποσότητα στη σφαίρα της συγκινησιακής ζωής.
Χρήστος Μερτζανάκης



[1] Σύμφωνα με την Ηρακλείτεια κοσμολογία, ο κόσμος είναι «πυρ αείζωον», δηλαδή ενέργεια που ανάβει και σβήνει κατά τα μέτρα που ορίζει ο Λόγος, ο ύψιστος νόμος του σύμπαντος. Τα πάντα είναι ουσία σε κίνηση, «τα πάντα ρει, μηδέποτε κατά το αυτό μένειν», δεν υπάρχει στατικότητα, ενώ κίνηση και ενεργειακή διαδικασία είναι αχώριστες.

[2] «Τα ενάντια ταύτα», σύμφωνα με τη διαλεκτική του Ηράκλειτου. Δύο αντίθετες έννοιες είναι ταυτόχρονα ταυτόσημες ως προς την πηγή της αρχικής τους προέλευσης.

Τετάρτη, 3 Σεπτεμβρίου 2014

Συμπάθεια και ενσυναίσθηση


Δείτε εδώ ένα βίντεο που παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο τη διαφορά ανάμεσα στη συμπάθεια και την ενσυναίσθηση. Από οργονομική σκοπιά, η διαφορά έγκειται στον βαθμό επαφής που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο πρόσωπα που βιώνουν ένα οποιοδήποτε συναίσθημα.
Η συμπάθεια είναι μία κατάσταση κατά την οποία αντιλαμβανόμαστε πόσο πάσχει κάποιος, αλλά με τρόπο περισσότερο επιφανειακό. Στο βίντεο, το πρόσωπο που συμπαθεί είναι αρκετά αποστασιοποιημένο και συμπαραστέκεται κυρίως λεκτικά, αλλά δεν υπάρχει ουσιαστική επαφή με την οργονομική έννοια. Δεν είναι τυχαίο το ότι και σωματικά κρατάει μια απόσταση.
Αντιθέτως, το πρόσωπο που βιώνει ενσυναίσθηση είναι ολοφάνερο ότι ταυτίζεται με την κατάσταση του πάσχοντος, πράγμα που οφείλεται στην οργονοτική επαφή που έχει μαζί του, και αυτό το εκφράζει και λεκτικά και σωματικά. Όπως λέει πολύ παραστατικά μία αγγλική παροιμία, «έχει μπει στα παπούτσια του άλλου» (put yourself in someone's shoes).

* Εδώ θα βρείτε ένα ενδιαφέρον άρθρο για την ενσυναίσθηση, το οποίο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία. Σε ορισμένα σημεία του δίνει έμφαση στην άποψη ότι η ενσυναίσθηση είναι νοητική λειτουργία.
H νοητική λειτουργία της ενσυναίσθησης, όπως την εννοεί ο συγγραφέας του άρθρου, ως ιδιαίτερη έκφραση της έμβιας λειτουργικότητας, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει χωρίς την προϋπόθεση της οργονοτικής επαφής. Η νόηση επεξεργάζεται τις προηγηθείσες αισθητηριακές και συγκινησιακές εμπειρίες, οι οποίες εκδηλώνονται ως αυθόρμητες αντιδράσεις στα εξωτερικά ερεθίσματα, ενώ την έλλογη και ακριβή «αποκωδικοποίησή» τους εγγυάται μόνο η πλήρης και αδιατάρακτη οργονοτική επαφή του υποκειμένου που τις βιώνει. Η οργονοτική επαφή εκδηλώνεται αυθόρμητα, εφόσον ο οργανισμός είναι αθωράκιστος, χωρίς τη διαμεσολάβηση της νόησης. Η τελευταία απλώς καθιστά συνειδητή τη λειτουργία της ενσυναίσθησης και ενδεχομένως να κινητοποιεί το άτομο σε δεύτερο χρόνο να δράσει υπέρ του πάσχοντος, και πάντοτε ανάλογα με την περίπτωση.
Υπενθυμίζεται εδώ ότι ως αδιατάρακτη οργονοτική επαφή εννοείται η επαφή με τον εαυτό μας, με το περιβάλλον και με το σύμπαν από το οποίο προερχόμαστε.
 Τασούλα Κυριακίδου

Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014

Οργονομικός λειτουργισμός, μέρος 1ο


Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων αιώνων, ο τρόπος θέασης και ερμηνείας των φυσικών φαινομένων που θεμελίωσε τον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό κυριαρχήθηκε από δύο διαμετρικά αντίθετες τάσεις, οι οποίες άλλοτε λειτουργούσαν σε σύγκρουση μέσα στον κοινωνικό ιστό και άλλοτε αλληλοϋποστηρικτικά, ανάλογα πάντα και με τις κοινωνικο-οικονομικες και πολιτισμικές συνθήκες της εποχής. Οι αντιθετικές αυτές τάσεις εκπροσωπούνται από τα φιλοσοφικά ρεύματα του μηχανικισμού και του μυστικισμού. 
Σύμφωνα με τον μηχανικισμό, η φύση, μέρος της οποίας είμαστε και εμείς, λειτουργεί σαν μία τέλεια μηχανή χωρίς παρεκκλίσεις, όπου η αβεβαιότητα και οι ρευστές καταστάσεις είναι ανεπιθύμητες και όλα τα φαινόμενα, μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια, διέπονται από μία απαράβατη νομοτέλεια. Παράγωγα αυτής της κοσμοθεωρίας είναι ο υλισμός, ο ατομισμός, ο χημισμός κλπ. Ο μυστικισμός, στον αντίποδα, πρεσβεύει την ιδέα μιας θεϊκής οντότητας, αφηρημένης, εξωκοσμικής, απρόσιτης στον άνθρωπο, εκτός των προσλαμβανουσών παραστάσεων, στην οποία αποδίδονται όλα τα φυσικά φαινόμενα. Παράγωγα αυτής της κοσμοθεωρίας είναι ο πνευματισμός, ο ιδεαλισμός οι υπερφυσικές θεωρίες κλπ.[1]
Βίλχελμ Ράιχ και Σίγκμουντ Φρόιντ.
Στις αρχές του περασμένου αιώνα, ο αυστριακής καταγωγής ψυχίατρος Βίλχελμ Ράιχ, μαθητής του Σίγκμουντ Φρόιντ, ορμώμενος από τη μελέτη της ανθρώπινης συγκινησιακής ζωής και της έμβιας λειτουργικότητας εντός και εκτός εργαστηρίου, άρχισε να διαμορφώνει ένα νέο τρόπο θεώρησης και ερμηνείας των συγκινησιακών φαινομένων, τον οποίο αργότερα επέκτεινε και στα φαινόμενα του φυσικού κόσμου, και τον ονόμασε οργονομικό λειτουργισμό. Με κλινικές και πειραματικές μελέτες και με μία συνεπή και ορθολογική συσχέτιση των δεδομένων που προέκυπταν από αυτές, οδηγήθηκε σε συμπεράσματα τα οποία αποκάλυπταν αυτό το ερμηνευτικό δίπολο μηχανικισμού-μυστικισμού που είχε επικρατήσει ως τότε, εισάγοντας όμως παράλληλα και καινούργια γνώση. 
Η ανάπτυξη, όμως, αυτής της συλλογιστικής τεχνικής που λέγεται οργονομικός λειτουργισμός, ξεκίνησε από κάποιες παρατηρήσεις ψυχιατρικής φύσης. Έτσι, η πρώτη διαπίστωση στην οποία στηρίχθηκε ο Ράιχ, ήταν ότι η ψυχική λειτουργικότητα δεν ανήκει στη σφαίρα του υπερφυσικού, μπορεί να διερευνηθεί, διότι εκδηλώνεται εντός των φυσικών ορίων, και υπόκειται στους φυσικούς νόμους της έμβιας λειτουργικότητας και της ενέργειας. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ως το 1919 η ψυχανάλυση δεν είχε απωλέσει ολοκληρωτικά τον ενεργειακό της προσανατολισμό. Υπενθυμίζεται ότι ο Φρόιντ ήταν ο πρώτος ερευνητής που υπέθεσε την ύπαρξη «ψυχικής ενέργειας» ως ποσότητας «συναισθήματος». 
Έχει τη σημασία του το γεγονός ότι η εποχή κατά την οποία ο Ράιχ συλλαμβάνει τις αρχικές του ιδέες, συμπίπτει με την επιστημονική επανάσταση στον χώρο της σύγχρονης φυσικής, όπως αυτή υλοποιείται από τον πατέρα της κβαντομηχανικής Μαξ Πλανκ και φυσικά τον Άλμπερτ Αϊνστάιν με την ειδική και γενική θεωρία της σχετικότητας και την περίφημη «εξίσωση Αϊνστάιν». Είχε προηγηθεί η ηλεκτρομαγνητική θεωρία του Μάξγουελ και οι ανακαλύψεις των Μπεκερέλ και Κιουρί και το φιλοσοφικό ρεύμα του διαλεκτικού υλισμού. Διαφαινόταν, λοιπόν, ότι βαθμιαία το απαρχαιωμένο πρότυπο της ντετερμινιστικής, υλιστικής, νευτώνειας κοσμοθεωρίας παραχωρούσε τη θέση του σε μία δυναμική, ενεργειακή θεώρηση των φυσικών διεργασιών, που όμως ακόμα παρέμενε στον πυρήνα της μηχανιστική.
Χρήστος Μερτζανάκης


[1] Το θεωρητικό υπόβαθρο στο οποίο ανάγονται αυτά τα δύο ρεύματα ήταν η αριστοτελική και η πλατωνική κοσμοθεωρία αντίστοιχα. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως οι θεωρίες του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα ταυτίζονται πλήρως με τις δομές του μηχανικισμού και του μυστικισμού αντίστοιχα. Η ανά τους αιώνες θρησκευτική και κοσμική εξουσία τις διαστρέβλωσε, τις «ακαμπτοποίησε» και τις χρησιμοποίησε προς όφελός της, για να επιβληθεί. 


Βιβλιογραφία
1) Περιοδικό Orgonomic Functionalism , volume 1/ Spring 1990, Wilhelm Reich Infant Trust
2) Βίλχελμ Ράιχ, (1973), Ο Αιθέρας, Ο Θεός και ο Διάβολος (3η έκδοση) (Ρούσσος Βρανάς μετάφρ.), Αθήνα, Αποσπερίτης, κεφ. 4.
3) Γλωσσάριο, λήμματα οργονομικός λειτουργισμός, μυστικισμός, μηχανικισμός.

Σάββατο, 26 Ιουλίου 2014

Η οργονομική ματιά σε έναν καβγά


Πόσες φορές δεν έχουμε γίνει μάρτυρες σε καυγάδες υπαλλήλων και πελατών σε δημόσιες υπηρεσίες ή πιθανώς δεν έχουμε εμπλακεί και οι ίδιοι σε κάτι τέτοιο, χωρίς να έχουμε καταλάβει πώς συνέβη αυτό;


Είμαι εκπαιδευτικός, πρόσφατα μεταταγμένη σε γραφείο ως διοικητική. Έτυχε να ζήσω πρόσφατα μια ανάλογη εμπειρία. Αυτό που θέλω να μοιραστώ μαζί σας είναι η προσέγγιση από την πλευρά της οργονομίας ενός καβγά στον οποίο μπλέχτηκα.
Για να σας βοηθήσω να κατανοήσετε το περιστατικό που θα αφηγηθώ, θα πρέπει να πω ότι, επειδή έχω οπτική θωράκιση, πέφτω συχνά σε σύγχυση, πανικοβάλλομαι και δυσκολεύομαι να αξιολογήσω τις πραγματικές διαστάσεις των γεγονότων: ποιο είναι πρωτεύον, ποιο δευτερεύον. Ακόμη, λόγω ενός άλλου στοιχείου του χαρακτήρα μου (φαλλικότητα) η καλύτερη άμυνά μου όταν φοβάμαι είναι η επίθεση.
Τους τελευταίους έξι μήνες προσπαθώ να προσαρμοστώ σε μια καινούργια δουλειά, στην οποία κάνω προσλήψεις σε σχολεία μέσω κάποιων προγραμμάτων. Είναι μία διαδικασία με κρίσιμες λεπτομέρειες, η οποία πρέπει να γίνει με συγκεκριμένο τρόπο και χρονική σειρά, διαφορετικά ο εκπαιδευτικός δεν πληρώνεται και χάνει χρήματα και ημέρες προϋπηρεσίας. Δύο μέρες πριν από το συμβάν τηλεφωνούσα  σε διάφορους εκπαιδευτικούς,  για να έρθουν από το γραφείο και να κάνουμε την αναγγελία της πρόσληψής τους πριν παρουσιαστούν σε ένα συγκεκριμένο σχολείο. Φτάνω στο τελευταίο όνομα της λίστας, είναι γυναίκα.
Της εξηγώ πολύ ευγενικά πως προσλαμβάνεται για αυτή τη σχολική χρονιά και πρέπει με τα δικαιολογητικά  που της αναφέρω να παρουσιαστεί στο γραφείο, για να κάνουμε την πρόσληψη έως τις 3.00 μ.μ. ή το αργότερο την επόμενη μέρα. Ακόμη, γνωρίζοντας πως έχει δουλέψει και την προηγούμενη χρονιά  στο ίδιο σχολείο, της ζητώ να επικοινωνήσει με τον διευθυντή, για να δούνε μαζί  το πρόγραμμα. Περνά η μέρα, καθώς και η επόμενη και δεν εμφανίζεται. Την τρίτη μέρα της  τηλεφωνώ στο κινητό αρκετά αγχωμένη, γιατί δεν έχει εμφανιστεί ούτε έχει επικοινωνήσει μαζί μου, και εγώ θα πρέπει να προχωρήσω στη λίστα, ενώ ήδη ανησυχώ πως έχω αργήσει.
Θυμάμαι πως ξεκίνησα λέγοντας ποια είμαι και από πού τηλεφωνώ, ότι την περιμένουμε τρεις μέρες να παρουσιαστεί και ρωτάω πού βρίσκεται, δυναμώνοντας περισσότερο τη φωνή μου. Χωρίς να το συνειδητοποιώ, της επιτίθεμαι, επειδή εγώ έχω αγχωθεί. Λέω ότι της επιτίθεμαι, διότι δεν παίζει ρόλο το τι λέει κάποιος αλλά το πώς το λέει. Η απάντηση ήταν «Είμαι στην τάξη του σχολείου και κάνω μάθημα». Εκεί για μερικά δευτερόλεπτα ένιωσα να φοβάμαι πολύ, γιατί πίστεψα πως παρανόησε τα λόγια μου πριν από τρεις μέρες, όταν της είπα να μιλήσει με τον διευθυντή για το πρόγραμμα, και φοβήθηκα πως θα έβρισκα τον μπελά μου. Επιτέθηκα λοιπόν περισσότερο μιλώντας πιο έντονα και λέγοντας πως βρίσκεται  μέσα στην τάξη χωρίς πρόσληψη, τί θα γίνονταν αν κάποιο παιδί χτυπούσε ή πάθαινε κάτι, ότι δεν πληρώνεται για αυτές τις μέρες και πως αυτό το περιστατικό δεν μπορώ να μην το αναφέρω στην προϊσταμένη μου. Θα μπορούσα να τα πω όλα αυτά χωρίς  πανικό. Εξάλλου ήταν ευθύνη του διευθυντή του σχολείου το ότι βρισκόταν μέσα σε τάξη, όμως εγώ, λόγω της οπτικής θωράκισης, αξιολόγησα λανθασμένα τα γεγονότα. Μου απάντησε εξίσου επιθετικά και προσπάθησε να δικαιολογηθεί λέγοντας πως δεν την ενδιέφερε που δεν πληρωνόταν. Είχε φοβηθεί και η ίδια με όσα της είχα πει και τώρα έκανε επίθεση αυτή. Η δική της οπτική θωράκιση δεν της επέτρεπε να αντιληφθεί ότι εκθέτει τον εαυτό της και τον διευθυντή της και στη συνέχεια, λόγω της δικής της φαλλικής δομής, επιτέθηκε φοβισμένη. Της ζήτησα να περάσει αμέσως από το γραφείο, για να γίνει η πρόσληψή της.
Μετά από λίγη ώρα έφτασε θυμωμένη φωνάζοντας από μακριά, καταλήξαμε σε λογομαχία και την έστειλα να κάνει τα παράπονά της στην προϊσταμένη μου. Εκεί κάθησε στον διάδρομο αρνούμενη να έρθει μέσα να κάνουμε τα χαρτιά της, ζήτησε άλλον υπάλληλο να την εξυπηρετήσει και απείλησε να με καταγγείλει. Προσπάθησα να την ηρεμήσω λέγοντας «Θα γίνει η πρόσληψή σας σήμερα και νομίζω πως εδώ τελειώνει η παρεξήγηση». Η απάντηση ήταν «Για εμένα δεν έχει τελειώσει τίποτα, σκέφτομαι να κάνω καταγγελία». Φοβήθηκα περισσότερο, όμως αντιλήφθηκα πως ήταν σε σύγχυση, γιατί δεν καταλάβαινε καν ποιο ήταν το συμφέρον της. Συνέχισα λέγοντας «Θα κάνετε ό,τι νομίζετε εσείς, αλλά σκεφθείτε  πόσους και ποιους θα εκθέσετε με αυτό», εννοώντας τον εαυτό της και  τον  διευθυντή της, ο οποίος επίσης προσπάθησε να την ηρεμήσει και να την συνετίσει, αλλά ματαίως. Δεν είχε επαφή. Αργότερα ζήτησε να της βγάλουν κάποιες φωτοτυπίες  οι επιστάτες και επιτέθηκε ξανά, απειλώντας πως θα έβαζε βόμβα στο κτίριο, αν δεν φωτοτυπούσαν αυτά που χρειαζόταν.
Στο πιο πάνω περιστατικό, δυστυχώς αρκετά συνηθισμένο σε δημόσιες υπηρεσίες και όχι μόνο, φαίνεται ένα συγκεκριμένο μοτίβο αντίδρασης. Ο φόβος και η λάθος εκτίμηση των γεγονότων (οπτική θωράκιση) ανασύρουν έναν συνηθισμένο μηχανισμό αντίδρασης των φαλλικών: την επίθεση. Η οργονοθεραπεία έρχεται να σπάσει τη θωράκιση στο οπτικό τμήμα και με τη χαρακτηρανάλυση να βοηθήσει τον ασθενή να συνειδητοποιήσει με ποιο τρόπο αντιδρά, ώστε να καταφέρει στην πορεία  να τον αλλάξει. 
Κ.Β.

Παρασκευή, 18 Ιουλίου 2014

Κοινωνική δικτύωση: πόσο κοινωνική είναι;


«Έχω εκατοντάδες φίλους!», «Επικοινωνώ με όλο τον κόσμο», «Μοιράζομαι ιδέες, πληροφορίες, γνώσεις που δεν θα έβρισκα αλλού», «Δεν χρειάζεται να παρακολουθώ τις ειδήσεις, ενημερώνομαι από τους φίλους μου», «Βρίσκω παρέα ό,τι ώρα θέλω!». Αυτές είναι μερικές από τις πιο συνηθισμένες απαντήσεις που δίνουν οι τακτικοί χρήστες των τόπων κοινωνικής δικτύωσης του διαδικτύου. Ανάμεσα σε αυτούς και πολλοί φίλοι μου. 
Τους συναντώ έξω, σε βραδυνές εξόδους, στον κινηματογράφο, σε φιλικά σπίτια, σε εξορμήσεις στην ύπαιθρο και η πρώτη τους ερώτηση είναι «έχει wi-fi;» Μόλις καθήσουμε κάπου, συνδέονται αμέσως, ρίχνουν μια ματιά σε καινούργια μηνύματα και αναρτήσεις, κάποιοι ενημερώνουν αμέσως το ηλεκτρονικό τους κοινό για την τοποθεσία όπου βρίσκονται ενώ το κινητό τους, στο χέρι ή επάνω στο τραπέζι, περιμένει τις νέες ειδοποιήσεις. Για να απαντήσουν αμέσως μόλις το δουν να αναβοσβήνει. Στη μέση μιας παράστασης, χωρίς την επίγνωση ότι ενοχλούν τους διπλανούς. Ή στη μέση μιας συζήτησης, όπου βρίσκω συχνά τον εαυτό μου να απευθύνεται σε ένα σκυμμένο κεφάλι, που έχει το βλέμμα στραμμένο στην οθόνη του τηλεφώνου, πληκτρολογεί και ταυτόχρονα μου λέει «ναι, ναι, σ’ ακούω, τι έλεγες;» Και καθώς οι φίλοι μου δεν είναι ούτε γιατροί ή μαιευτήρες, που θα πρέπει να δώσουν μια επείγουσα συμβουλή, ούτε αξιωματικοί της πυροσβεστικής, που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν μια κρίσιμη κατάσταση, η ενασχόλησή τους με την επικαιρότητα του ηλεκτρονικού τους περιβάλλοντος μόνο επείγουσα δεν μπορεί να θεωρηθεί. Είναι περισσότερο ένας εθισμός, από τον οποίο είναι πολύ δύσκολο να τους αποσπάσει κανείς.

Αναρωτιέμαι, τι μπορεί να δίνει προτεραιότητα σε μια οθόνη κι ένα πληκτρολόγιο σε σχέση με την αλληλεπίδραση με έναν αγαπημένο φίλο και με τα συναισθήματα που αυτή προκαλεί; Ή σε σχέση με μία απολαυστική παράσταση, προβολή ή συναυλία, που προσφέρει τόσες συγκινήσεις; Πώς υποκαταστάθηκε για τόσους ανθρώπους η πραγματική επαφή με την ψευδεπίγραφη ηλεκτρονική επαφή;

Τι είναι η επαφή; Με οργονομικούς όρους, προϋπόθεση για την ύπαρξη άμεσης και γνήσιας επαφής είναι η ελεύθερη, απρόσκοπτη ροή της ενέργειας από τον πυρήνα προς τα έξω και η συνακόλουθη διέγερση. Το άτομο την αισθάνεται σαν ηδονική ροή, νιώθει ζωντανό και έχει πλήρη αντίληψη του εαυτού του και του περιβάλλοντος. Ένας υγιής άνθρωπος, χωρίς μπλοκαρίσματα, είναι σε θέση να αποσύρει προσωρινά την επαφή, όταν το περιβάλλον τού προκαλεί πόνο ή απλή δυσαρέσκεια. Αυτός είναι ένας υγιής μηχανισμός και, όταν χρησιμοποιείται για να αντιμετωπίσει κανείς συγκεκριμένες μόνο καταστάσεις, είναι απόλυτα φυσιολογικός.

Έλλειψη επαφής  Όταν το άτομο δέχεται εξωτερικές πιέσεις ίσες με την εσωτερική ώθηση των ενορμήσεων του βιολογικού του πυρήνα, με αποτέλεσμα την ανάσχεση των δεύτερων, η ενέργεια ακινητοποιείται και η επαφή δεν είναι δυνατή. Το θωρακισμένο άτομο που έχει χάσει την ικανότητα επαφής (ανεπαφικό) αισθάνεται εσωτερική μοναξιά και απονέκρωση. Στρέφεται σε έναν επιφανειακό τρόπο επικοινωνίας και αποφεύγει διαπροσωπικές και ερωτικές σχέσεις που έχουν σημασία.

Υποκατάστατη επαφή  Όταν στον θωρακισμένο άνθρωπο η δυνατότητα για γνήσια επαφή καταστρέφεται σε κάποιο βαθμό και η ποσότητα της ενέργειας που κινείται δεν επαρκεί για την επαφή με τον έξω κόσμο, τότε αυτός καταφεύγει στον αμυντικό μηχανισμό της υποκατάστατης επαφής. Υιοθετεί τεχνητές συμπεριφορές και υποκατάστατες λειτουργίες, ενώ προσπαθεί να αποκαταστήσει διαπροσωπικές σχέσεις χρησιμοποιώντας μία ποσότητα ενέργειας που βρίσκεται κάτω από το ελάχιστο επίπεδο και δεν προκαλεί την απαραίτητη διέγερση, η οποία χαρακτηρίζει την άμεση επαφή. Η υποκατάστατη επαφή είναι εύκολα αναγνωρίσιμη, διότι ξεχωρίζει, είναι ενοχλητική και αφύσικη. Υπερβολικές εκδηλώσεις στοργής, δυνατό, ενοχλητικό γέλιο, ακατάσχετη φλυαρία, προσποιητός, παθιασμένος ή υπερεκλεπτυσμένος τρόπος ομιλίας, έντονα αυταρχική, υπεροπτική ή πατερναλιστική συμπεριφορά, επιφανειακές, περιττές κινήσεις. Γενικώς, κάθε γνώρισμα του χαρακτήρα που ξεχωρίζει από όλη την προσωπικότητα με αντιφατικό τρόπο είναι ένδειξη υποκατάστατης επαφής. Και δεν είναι τίποτε άλλο παρά η έκβαση της μάχης ενός ανθρώπου ανάμεσα στη θέλησή του για ζωή και τον φόβο του για αυτή, ο οποίος αναπτύχθηκε από ματαιωτικές κοινωνικές δυνάμεις.

Από την οργονομική ανάλυση της επαφής, είναι φανερό τι ωθεί τους ανθρώπους στις συμπεριφορές που ανέφερα πιο πάνω. Η ματαίωση των ενορμήσεων του βιολογικού πυρήνα από εξωτερικούς παράγοντες προκαλεί θωράκιση και στη συνέχεια μείωση στη ροή της ενέργειας από μέσα προς τα έξω. Η δυνατότητα για άμεση, φυσική επαφή διαταράσσεται και ο αποξενωμένος άνθρωπος στρέφεται σε τρόπους επαφής περισσότερο επιφανειακούς, που απαιτούν λιγοστή ενέργεια, δεν προκαλούν διέγερση και είναι ευκολότερα ανεκτοί από το θωρακισμένο άτομο.
Τασούλα Κυριακίδου

Πηγές
— Elsworth F. Baker, Man in the Trap (Ο παγιδευμένος άνθρωπος), The American College of Orgonomy Press.
— Wilhelm Reich, Η ανάλυση του χαρακτήρα 3, Από την ψυχανάλυση στη βιοφυσική της οργόνης, εκδ. Καστανιώτη.

Δευτέρα, 9 Ιουνίου 2014

Μια σύντομη εισαγωγή στον συσσωρευτή οργόνης - Α’ μέρος


Τον περασμένο Νοέμβριο κατασκευάσαμε έναν συσσωρευτή οργόνης (θα τον συναντήσετε και ως  οργονοθάλαμο, ΣΥΣΟΡ, ή απλά συσσωρευτή) για να χρησιμοποιηθεί από κάποιον ασθενή. Στο ενεργό τμήμα κάθε έδρας τοποθετήσαμε εναλλάξ πέντε στρώματα υαλοβάμβακα που είναι ένα κατάλληλο μη μεταλλικό, πορώδες υλικό και άλλα πέντε στρώματα ατσαλόμαλου που είναι ένα κατάλληλο μεταλλικό υλικό.

Στα βιβλία που παραθέτουμε στο τέλος αυτού του κειμένου θα βρείτε πληροφορίες σχετικά με τις ενδεικνυόμενες χρήσεις και τους περιορισμούς στη χρήση του συσσωρευτή, τις προφυλάξεις που θα πρέπει να λαμβάνονται, καθώς και οδηγίες  κατασκευής. Αν φτιάξετε μόνοι σας έναν συσσωρευτή κατάλληλου μεγέθους ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από άνθρωπο, υπολογίστε πως θα χρειαστείτε 300 με 400 ευρώ για την αγορά των υλικών και περίπου 3 ημέρες δουλειάς (την πρώτη φορά).  
Η αρχή λειτουργίας του συσσωρευτή βασίζεται στην οργονομία, μια μη συμβατική θεώρηση για τη φύση που εισήγαγε ο Βίλχελμ Ράιχ περίπου το 1940. Ο Ράιχ υποστήριζε πως είχε αποδείξει την ύπαρξη μιας αόρατης, αιθέριας οντότητας η οποία  δεν έχει μάζα αλλά φέρει ενέργεια. Την ονόμασε οργόνη. Η οργόνη υπάρχει παντού στο σύμπαν δημιουργώντας ένα συνεχόμενο ενεργειακό υπόστρωμα από το οποίο προκύπτει δευτερογενώς ο υλικός κόσμος. Ωστόσο, η συγκέντρωσή της είναι εγγενώς ανομοιόμορφη στον χώρο και συνεχώς μεταβαλλόμενη στον χρόνο καθώς η οργόνη πάλλεται και ρέει τοπικά.

Οι ζωντανοί οργανισμοί είναι ιδιαιτέρως φορτισμένοι με οργόνη. Η οργονομία αντιλαμβάνεται αφαιρετικά κάθε μορφή ζωής ως μια κύστη μέσα στην οποία βρίσκεται παγιδευμένο φορτισμένο με οργόνη υγρό. Η αντίθεση μεταξύ των εσωτερικών διασταλτικών τάσεων που παράγει η οργονική ενέργεια και των περιορισμών που επιβάλλει η περιβάλλουσα μεμβράνη ευθύνεται για την εμφάνιση βασικών χαρακτηριστικών της ζωής όπως ο εσωτερικός παλμός, η ικανότητα για ανάπτυξη και για συντεταγμένη κίνηση.

Ο άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιήσει τον συσσωρευτή - ο οποίος κάνει αυτό που λέει το όνομά του, δηλαδή, απορροφά οργόνη από το περιβάλλον του και τη συσσωρεύει στο εσωτερικό του - για να αυξήσει το δικό του επίπεδο ενέργειας. Η αύξηση της οργονικής ενέργειας του οργανισμού μπορεί να συνεισφέρει στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων ασθενειών ή/και στην άμβλυνση ανεπιθύμητων συμπτωμάτων όπως ο πόνος και η αδυναμία. Σημειώστε, πάντως, πως, σε περιπτώσεις σοβαρών ασθενειών η χρήση του συσσωρευτή θα πρέπει να γίνεται υπό την επίβλεψη κατάλληλα εκπαιδευμένου οργονομιστή γιατρού.  
Χρήστος Γράψας



Διαβάστε:
Ο Συσσωρευτής οργόνης του Βίλχελμ Ράιχ, από τις εκδόσεις Πάλμοργον. Πρόκειται για ένα σύντομο κείμενο που στοχεύει στην παρουσίαση της εφεύρεσης στο ευρύ κοινό. (Είναι πάντοτε μια καλή ιδέα να έρχεται κανείς σε επαφή με τις απόψεις του Ράιχ πρώτα μέσα από τα δικά του γραπτά).
Εγχειρίδιο συσσωρευτή οργόνης, του Τζέιμς Ντεμέο, http://www.academia.edu/5012206/_21_. Σε αυτό το βιβλίο δίνονται οδηγίες για την κατασκευή και ασφαλή χρήση του συσσωρευτή.